Uzupełnianie zużytych węglowodanów podczas pracy cz. II — Zdrowie kobiet - Dieta i Medycyna
hydraulik poznań stare miasto

postheadericon Uzupełnianie zużytych węglowodanów podczas pracy cz. II

Nie tak dawno jeszcze świadomość zapotrzebowania organizmu na węglowodany jako źródło energii do pracy była przyczyną nieuzasadnionych prób stosowania ich w sporcie z nadzieją zwiększania zdolności wysiłkowej. Istniało przekonanie, że utrzymywanie ponadnormalnego poziomu cukru we krwi podczas wysiłku zwiększa zdolność do pracy. I ten mit obaliły badania fizjologiczne. O wykorzystaniu podczas pracy węglowodanów decydują złożone komórkowe i hormonalne mechanizmy regulacyjne. Sztuczne zwiększanie stężenia cukru do poziomu nie występującego podczas wysiłków w warunkach fizjologicznych zmienia działanie tych mechanizmów w sposób nie przynoszący zwiększenia zdolności do pracy.

Natomiast uzupełnianie strat węglowodanowych podczas długotrwałej pracy zmniejsza tempo ubytku glikogenu z mięśni i zapobiega hipoglikemii, zwiększając w ten sposób zdolność wysiłkową. Chodzi tu jednak tylko o wyrównanie stopniowego ubytku węglowodanów w organizmie, a nie o dostarczenie ich podczas wysiłku w nadmiarze w stosunku do potrzeb związanych z utrzymywaniem ich normalnego poziomu we krwi. Taki jest cel przyjmowania węglowodanów w składzie posiłków albo w innej postaci w ciągu dnia pracy lub długotrwałego wysiłku. Powinno ono następować wtedy, kiedy zaznacza się już ubytek glikogenu z mięśni i wątroby i obniża się stężenie glukozy we krwi. Nie wiadomo, kiedy oczekiwany efekt występuje – czy wtedy, gdy węglowodany zostaną przyjęte bezpośrednio czy na kilka godzin przed pracą. Maksimum stężenia glukozy we krwi może wystąpić za wcześnie, kiedy organizm nie wykorzysta jej jeszcze do pokrycia potrzeb energetycznych. Trzeba też pamiętać o możliwości zakłócenia hormonalnej regulacji metabolizmu wysiłkowego przez przyjęcie porcji węglowodanów w niewłaściwym czasie. Nagły wzrost stężenia glukozy we krwi może np. pobudzić wydzielanie insuliny, podczas kiedy właśnie obniżenie się jej stężenia w czasie wysiłku jest ogniwem w systemie regulacji glukostatycznej.

Zaleca się czasem (M.H. Williams i in.) przyjmowanie podczas długotrwałych wysiłków fizycznych płynów zawierających glukozę w stężeniu około 5 %. W podobnym stężeniu występuje glukoza w płynach ustrojowych. Roztwory o większym stężeniu cukru są wchłaniane trudniej z przewodu pokarmowego. Jest to dość istotna sprawa. Tempo wchłaniania węglowodanów, a w tym cukru jest ograniczone. Z różnych danych wynika, że nie przekracza ono około 50 g cukru na godzinę podczas wysiłków o umiarkowanej intensywności.

Zdolność do długotrwałego wysiłku a wyjściowa zawartość glikogenu w mięśniach

Osobnym zagadnieniem są procedury prowadzące do zwiększenia zasobów glikogenowych mięśni przed oczekującym długotrwałym wysiłkiem fizycznym typu biegu długodystansowego, marszu, wyprawy górskiej itp.

Istnieje istotna korelacja między zdolnością do długotrwałego wysiłku a wyjściową zawartością glikogenu w mięśniach. Stwierdzono przed kilkunastu laty, że zawartość glikogenu w mięśniach można zwiększyć stosując przez kilka dni dietę wysokowęglowodanową po uprzednim opróżnieniu mięśni (np. nóg) z tego związku przez odpowiedni wysiłek. Takie postępowanie może doprowadzić zawartość glikogenu w mięśniu czworogłowym uda (prostującym nogę w stawie kolanowym) do wartości wyższej od wartości kontrolnej. W badaniach przeprowadzonych w jednym z ośrodków naukowych w Szwecji stwierdzono np., że u ochotników pozostających przez 3 dni na diecie bialkowo-tłuszczowej zawartość glikogenu w mięśniu (m. czworogłowy uda) wynosiła 0,63 g na 100 g tkanki, po 3 dniach diety węglowodanowej wzrastała do 3,31 g na 100 g tkanki, wówczas zaś gdy trzydniowa dieta węglowodanowa następowała po długotrwałym wysiłku wyczerpującym glikogen mięśniowy, wartość ta sięgała 4 g na 100 g tkanki. Zwiększeniu zawartości glikogenu w mięśniach towarzyszyło trzykrotne przedłużenie czasu trwania wysiłku (75% wysiłku maksymalnego) wykonywanego do wystąpienia zupełnego zmęczenia.

Wykorzystanie tych zjawisk w praktyce nastręcza jeszcze dużo trudności. Nie jest pewne, jaki wysiłek najlepiej stosować do „opróżnienia” mięśni z glikogenu: gdy ma zbyt małą intensywność, nie daje oczekiwanego efektu, gdy zbyt dużą – często Wywołuje hipoglikemię i objawy ostrego zmęczenia zmuszające do przedwczesnego przerwania go itd. Nie wiadomo dokładniej, jak długo w różnych sytuacjach utrzymuje się stan „superkompensacji” uszczuplonych przez wstępny wysiłek zasobów glikogenowych mięśni i kiedy przypada szczyt tej superkompensacji. Nie jest pewne, jak postępować, żeby po osiągnięciu „przeładowania” mięśni glikogenem, a jeszcze przed zawodami nie uszczuplić zyskanych zasobów węglowodanowych, ale jednocześnie – w przypadku zmniejszenia intensywności treningu – nie spowodować „roztrenowania” mięśni pod innymi względami. Pytania można mnożyć. Informacje powyższe ilustrują zarówno mitologiczną, jak i naukową stronę zagadnienia związku zdolności wysiłkowej organizmu ze sposobem żywienia.

Leave a Reply