Woda w organizmie człowieka - kontynuacja
mineralny tusz do rzęs

postheadericon Woda w organizmie człowieka – kontynuacja

Płyny ustrojowe, których głównym składnikiem jest woda, można podzielić na dwa wielkie przedziały: jednym z nich jest płyn wewnątrzkomórkowy, drugim płyn zewnątrzkomórkowy. Płyn wewnątrzkomórkowy wypełnia wnętrze wszystkich komórek organizmu i oddzielony jest błonami komórkowymi od płynu zewnątrzkomórkowego. Ten ostatni stanowi zatem bezpośrednie otoczenie, bezpośrednie środowisko życia komórek, oddzielające je od świata zewnętrznego.

Odpowiednio przyjęto wyróżniać tzw. przestrzenie wodne ustroju – przestrzeń wewnątrzkomórkową, wypełnioną przez płyn wewnątrzkomórkowy oraz przestrzeń zewnątrzkomórkową, wypełnioną przez płyn zewnątrzkomórkowy. W tej ostatniej można wyróżnić dwie dalsze części – jedną z nich jest przestrzeń śródnaczyniowa, w jamach serca i naczyniach krwionośnych, wypełniona przez osocze krwi, które stanowi w tym ujęciu śródnaczyniową część płynu zewnątrzkomórkowego. Drugą częścią przestrzeni pozakomórkowej jest jej część pozanaczyniowa. Wypełniająca ją część płynu zewnątrzkomórkowego nazywana jest płyn e m śródmiąższowym.

Powyższy podział ułatwia zrozumienie gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu i jej zakłóceń w różnych warunkach życia. Dla ścisłości trzeba dodać jeszcze jedną, małą przestrzeń wodną – tzw. przestrzeń transkomórkową, którą wypełnia płyn osierdziowy, opłucno- wy, otrzewnowy, płyn maziowy w jamach stawowych itd. Nie ma ona większego znaczenia z punktu widzenia zagadnień, których dotyczy ten rozdział.

Rozmieszczenie elektrolitów w różnych przestrzeniach wodnych organizmu ilustruje tab. V.4. Wynika z niej, że głównym kationem płynu wewnątrzkomórkowego jest potas, a zewnątrzkomórkowego – sód, głównym zaś anionem wewnątrzkomórkowym (nie biorąc pod uwagę białek) jest anion fosforanowy, a w płynie zewnątrzkomórkowym – chlor.

ZAWARTOŚĆ NIEKTÓRYCH ELEKTROLITÓW W PRZESTRZENIACH WODNYCH ORGANIZMU CZŁOWIEKA

Błony komórkowe są przepuszczalne dla jonów sodowych i potasowych. Ogromna różnica stężeń tych jonów po obu stronach błon komórkowych, tzn. w płynie śródkomórkowym i zewnątrzkomórkowym, utrzymuje się dzięki działaniu tzw. pompy sodowej, operującej w błonach komórkowych. Głównym ogniwem tego mechanizmu jest czynne usuwanie nadmiaru sodu przenikającego na zasadzie dyfuzji z płynu zewnątrzkomórkowego do wnętrza komórek. Energii podtrzymującej działanie tego mechanizmu dostarcza metabolizm komórkowy.

Ciśnienie osmotyczne płynów ustrojowych jest podobne w przestrzeni śród- komórkowej i zewnątrzkomórkowej, jeżeli traktuje się je jako dwie całości, i wynosi od 285 do 300 mOsm/1 (osmomoli na litr wody), co odpowiada obniżeniu temperatury zamarzania wody o około 0,56°C. Niewykluczone jednak, wskazuje na to wiele nowszych badań, że w niektórych narządach, zwłaszcza w narządach o dużym natężeniu przemiany materii, ciśnienie osmotyczne płynu śródkomórko- wego może być wyższe niż zewnątrzkomórkowego. Głównym składnikiem płynu zewnątrzkomórkowego, decydującym o jego ciśnieniu osmotycznym, jest chlorek sodu NaCl. W osoczu krwi, w którym zawartość rozpuszczonych w nim białek jest dużo większa niż w pozanaczyniowej części płynu zewnątrzkomórkowego, białka – zwłaszcza albuminy – w uchwytnym stopniu wpływają na jego ciśnienie osmotyczne.

Przy próbach pomiaru ogólnej ilości wody w organizmie uciekano się w przeszłości do pomocy równie pomysłowych, jak niedokładnych metod: porównywano ciężar świeżych zwłok skazańców z ich ciężarem po całkowitym wysuszeniu, porównywano ciężar ciała mumii z ciężarem ciała żywych ludzi o budowie, która – jak sądzono – była podobna do budowy zmumifikowanego ciała przed śmiercią itd.

Obecnie stosuje się pomiary oparte na prostej zasadzie: wprowadza się do ustroju, przez przewód pokarmowy lub dożylnie nietoksyczną, powoli metabolizowaną i powoli wydalaną z ustroju substancję, o której wiadomo jest, że zostaje w organizmie równomiernie rozproszona w całej wchodzącej w jego skład wodzie (swobodnie przenika przez błony komórkowe). Znając ilość wprowadzonej do organizmu takiej substancji i jej stężenie w płynach ustrojowych (zmierzone w próbce osocza po czasie wystarczającym na jej całkowite wymieszanie się z wodą ustrojową) można łatwo obliczyć, jako iloraz tych wartości, objętość wody, w jakiej substancja ta została rozpuszczona. Stosuje się w tym celu m.in. wodę znakowaną trytem lub deuterem. W analogiczny sposób można zmierzyć np. objętość osocza krwi.

Leave a Reply